Tình trạng đáp ứng buồng trứng kém là một nguyên nhân dẫn tới giảm tỷ lệ thụ thai, tăng chi phí điều trị vô sinh hiếm muộn cho các cặp vợ chồng. Do đó việc hiểu và đánh giá đúng tình trạng đáp ứng buồng trứng kém giúp tìm ra phương pháp điều trị phù hợp, tăng tỷ lệ thụ thai.
1. Đáp ứng buồng trứng kém là gì?
Đáp ứng buồng trứng kém là một vấn đề quan trọng và khó khăn khi kích thích buồng trứng để thụ tinh trong ống nghiệm. Đáp ứng kém với kích thích buồng trứng có thể chiếm tỷ lệ khoảng 20% các trường hợp làm thụ tinh trong ống nghiệm. Đây là những trường hợp khó khăn nhất khi thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm.
Thực tế, hiện nay vẫn còn nhiều tranh cãi trong việc định nghĩa đúng tình trạng đáp ứng buồng trứng kém. Sau nhiều năm tranh luận về định nghĩa đáp ứng kém với kích thích buồng trứng, năm 2011 Hiệp hội Sinh sản và Phôi học người châu Âu (European Society of Human Reproduction and Embryology – ESHRE) đã đồng thuận đưa ra một tiêu chuẩn chẩn đoán đáp ứng buồng trứng kém, gọi là “tiêu chuẩn Bologna”. Tiêu chuẩn này dựa vào tuổi phụ nữ, nồng độ AMH (đánh giá dự trữ buồng trứng) trong huyết thanh, số nang noãn thứ cấp đếm được trên siêu âm ở đầu chu kỳ và đáp ứng buồng trứng ở chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm trước đó.
2. Các yếu tố nguy cơ gây đáp ứng buồng trứng kém
- Tuổi tác: Khi phụ nữ ngày một lớn tuổi thì dự trữ buồng trứng càng giảm, bởi số lượng nang noãn không tăng thêm mà chỉ giảm đi theo số tuổi. Do vậy, tuổi tác là yếu tố quyết định quan trọng trong khả năng sinh sản trong chu kỳ tự nhiên và các chu kỳ hỗ trợ sinh sản.
- Vấn đề tại buồng trứng như: U nang buồng trứng, lạc nội mạc tử cung tại buồng trứng...
- Có tiền sử phẫu thuật tại buồng trứng hay vùng tiểu khung: Những phẫu thuật vào vùng tiểu khung có thể gây dính, phẫu thuật trên buồng trứng làm mất một phần tổ chức lành của buồng trứng do đó làm giảm dự trữ buồng trứng dẫn đến đáp ứng kém với kích thích buồng trứng.
- Chỉ số khối của cơ thể (BMI): Chỉ số BMI bằng cân nặng chia cho chiều cao bình phương. Đây là một trong những yếu tố quan trọng để đánh giá đáp ứng buồng trứng khi kích thích buồng trứng. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ số BMI tăng sẽ cần phải tăng liều FSH, tăng số ngày kích thích buồng trứng, nhưng kết quả thu được ít nang noãn lớn và trung bình. Do đó nếu chỉ số khối của cơ thể cao, đồng nghĩa với nguy cơ đáp ứng buồng trứng kém tăng cao.
- Liều FSH khởi đầu trong kích thích buồng trứng: Liều FSH ban đầu là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến kết quả của quá trình kích thích buồng trứng. Với liều FSH phù hợp buồng trứng sẽ có được kết quả thu được nhiều noãn mà không bị quá kích buồng trứng. Liều của FSH dựa vào tuổi, cân nặng, xét nghiệm nội tiết và tiền sử đáp ứng của buồng trứng đối với lần kích thích buồng trứng trước.
- Thói quen sinh hoạt và lối sống: Việc sử dụng các chất kích thích như rượu, bia, thuốc lá, cà phê gây ảnh hưởng tới dự trữ buồng trứng và tăng nguy cơ đối với đáp ứng buồng kém. Ngoài ra, thường xuyên căng thẳng, stress cũng làm ảnh hưởng không nhỏ tới kết quả điều trị.
- Đôi khi, đáp ứng buồng trứng kém không tìm được nguyên nhân.
3.Tiêu chuẩn chẩn đoán đáp ứng buồng trứng kém
Tiêu chuẩn chẩn đoán tình trạng đáp ứng buồng trứng kém đã được thiết lập bởi Hiệp hội Sinh sản người và Phôi học Châu Âu.
Đáp ứng buồng trứng kém với kích thích buồng trứng được chẩn đoán khi có 2 trong 3 tiêu chuẩn sau:
- Tuổi từ 40 tuổi trở lên hay có bất kỳ yếu tố nguy cơ nào khác như cân nặng, yếu tố thói quen sinh hoạt…
- Tiền sử có đáp ứng kém nhỏ hơn hoặc bằng 3 trứng với phác đồ kích thích buồng trứng chuẩn.
- Bất thường của một xét nghiệm khảo sát dự trữ buồng trứng (AFC <5-7 nang trứng hay AMH <0.5-1.1ng/ml).
Ngoài ra, nếu có tiền sử từ 2 lần đáp ứng kém với phác đồ chuẩn cũng được chẩn đoán là đáp ứng buồng trứng kém mà không cần có tiêu chí tuổi lớn hay bất thường xét nghiệm khảo sát dự trữ buồng trứng.
Chẩn đoán phân biệt với một số nhóm bệnh nhân như: Giả đáp ứng kém buồng trứng do chưa được kích thích buồng trứng đúng cách hoặc sử dụng thuốc chưa đủ liều. Với những bệnh nhân thật sự đáp ứng kém thì việc đáp ứng kém sẽ tồn tại qua nhiều chu kỳ kích thích buồng trứng.
Cải thiện tỷ lệ thụ tinh thành công ở những người bệnh có đáp ứng buồng trứng kém là mong muốn ở cả bệnh nhân điều trị hiếm muộn và các bác sĩ điều trị. Theo đó, việc nhận biết sớm các dấu hiệu về tình trạng đáp ứng buồng trứng kém giúp bác sĩ đưa ra những hướng đi phù hợp nhất trong việc điều trị, tăng cơ hội làm cha mẹ cho các cặp vợ chồng.
