U bì buồng trứng (u quái giáp buồng trứng) là một u nang phát triển bên trong buồng trứng từ các tế bào mầm biệt hóa, những u nang này không phải ung thư nhưng chúng có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng. Vậy u bì buồng trứng nguy hiểm không và nên điều trị thế nào để đảm bảo sức khỏe sinh sản? Cùng tìm hiểu rõ hơn qua bài viết dưới đây.
U bì buồng trứng là gì?
U bì buồng trứng hay còn gọi là u nang bì buồng trứng (Ovarian dermoid cyst) là một u nang lành tính, chứa các mô trưởng thành hoàn toàn như da tóc và răng hoặc các bộ phận khác trên cơ thể.
Không giống như u nang buồng trứng, u nang bì không hình thành do chu kỳ kinh nguyệt mà chúng hình thành từ mầm chưa phân hóa tối đa. Khi tế bào trứng chưa qua giảm phân hoặc có phân bào bất thường, nó có thể dẫn đến sự hình thành các tế bào lưỡng bội trong buồng trứng. Từ đây các mô bất thường xuất hiện, phát triển thành u nang chứa các các cấu trúc khác nhau.
U nang bì buồng trứng không phải là ung thư, nhưng chúng có thể gây ra biến chứng thành u ác tính nếu không được phát hiện và phát triển lớn và cần được theo dõi tích cực.
Triệu chứng của bệnh u nang bì buồng trứng
Phần lớn các trường hợp u nang bì buồng trứng không gây ra triệu chứng rõ ràng, đặc biệt khi kích thước còn nhỏ. Chỉ khi u lớn hoặc có biến chứng các triệu chứng mới rõ rệt và ảnh hưởng đến sinh hoạt của người bệnh.
Dưới đây là một số triệu chứng điển hình của bệnh u bì buồng trứng xảy ra khi các nang lớn hơn bị xoắn hoặc vỡ có thể gây ra:
- Đau bụng dưới hoặc vùng chậu: Đây là triệu chứng phổ biến khi u nang bì buồng trứng phát triển lớn gây chèn ép các cấu trúc lân cận. Người bệnh có thể đau âm ỉ từng cơn, xuất hiện quanh vùng bụng dưới, đôi khi lan ra lưng hoặc đùi, cảm giác nặng nề hoặc đầy bụng.
- Thay đổi chu kỳ kinh nguyệt: U bì buồng trứng có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt của phụ nữ. Một số phụ nữ có thể có chu kỳ kinh nguyệt dài hơn, nghĩa là khoảng cách giữa các kỳ kinh dài hơn, hoặc chu kỳ kinh nguyệt ngắn hơn với tần suất kinh nguyệt nhiều hơn. Những thay đổi này có thể là dấu hiệu của một rối loạn buồng trứng tiềm ẩn cần được điều trị y tế.
- Cảm giác đầy hoặc nặng ở vùng chậu: Nhiều phụ nữ cho biết họ cảm thấy đầy hoặc nặng ở vùng chậu. Cảm giác này có thể giống như áp lực liên tục ở vùng bụng dưới, có khả năng ảnh hưởng đến các hoạt động hàng ngày. Cảm giác này thường xuất hiện khi u nang phát triển lớn hơn.
- Đau khi giao hợp: Một số phụ nữ có thể cảm thấy khó chịu hoặc đau khi giao hợp, nguyên nhân có thể là do u nang gây áp lực lên cơ quan sinh sản.
- Các triệu chứng khác: Trong một số trường hợp, u bì buồng trứng vỡ có thể gây đau đột ngột và dữ dội, thường kèm theo các triệu chứng khác như buồn nôn, nôn hoặc sốt. Đây là những dấu hiệu cấp cứu y tế cần được chăm sóc ngay lập tức.
Nguyên nhân bị u nang bì buồng trứng
Nguyên nhân bị u nang bì buồng trứng vẫn chưa được hiểu rõ. Tuy nhiên, theo nhiều nghiên cứu những u nang này phát triển của tế bào mầm (tế bào gốc) trong quá trình phát triển của bào thai. Khi tế bào này không phân hóa đúng cách, chúng có thể phát triển thành những mô và cấu trúc bất thường bên trong u nang.
Những tế bào mầm này có khả năng phát triển thành các mô trưởng thành như da, tóc, răng, và thậm chí là mô thần kinh hoặc mô não. Sự phát triển bất thường này dẫn đến việc hình thành các cấu trúc không bình thường bên trong u nang. Mặc dù các nhà khoa học đã tìm ra cơ chế này, nhưng nguyên nhân chính xác gây ra sự bất thường này vẫn chưa được làm rõ.
Các mô hỗn hợp này tích tụ lại và tạo thành một khối u lành tính bên trong buồng trứng. Thêm vào đó, mô từ tuyến mồ hôi cũng có thể hình thành bên trong u nang, tiết ra chất bã nhờn, góp phần làm u nang phát triển. U bì buồng trứng thường phát triển chậm và thường chỉ được phát hiện trong độ tuổi sinh sản. Tuy nhiên, sự phát triển của chúng có thể kéo dài và không gây ra triệu chứng cho đến khi u nang trở nên lớn hơn.
Yếu tố nguy cơ của u quái buồng trứng
U quái buồng trứng thường xuất hiện ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ có thể làm tăng khả năng mắc bệnh, bao gồm rối loạn nội tiết, tiền sử cá nhân, gia đình có người bị u nang buồng trứng, lạc nội mạc tử cung và nhiễm trùng vùng chậu.
U bì buồng trứng có thể gây ra khó chịu ở vùng bụng dưới do tác động của khối u, như chèn ép các cơ quan xung quanh, hoặc khi u bị xoắn hoặc vỡ. Khi kích thước u tăng, nguy cơ bị vỡ hoặc xoắn cũng sẽ tăng theo.
Mặc dù u bì thường lành tính, việc đánh giá lâm sàng và siêu âm định kỳ rất quan trọng để chẩn đoán chính xác và theo dõi sự phát triển của khối u. Việc theo dõi giúp phát hiện các dấu hiệu biến đổi ác tính (mặc dù rất hiếm gặp). Trong một số rất ít trường hợp, u quái buồng trứng có thể gây ra các vấn đề về huyết học và thần kinh do các chất được tiết ra vào máu từ khối u.
U nang bì buồng trứng có nguy hiểm không?
Có. U nang bì buồng trứng có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Mặc dù u nang bì thường lành tính, nhưng nếu không được xử lý chúng có thể gây ra các biến chứng xoắn nang, xoắn buồng trứng vỡ nang, chèn ép các cơ quan khác và thậm chí có thể phát triển thành ung thư. Mức độ nguy hiểm của u nang bì buồng trứng phụ thuộc vào kích thước, vị trí, triệu chứng lâm sàng cũng như khả năng biến chứng.
Khi nào cần đến gặp bác sĩ?
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường tại buồng trứng giúp ngăn ngừa các biến chứng nặng. Chị em cần đến gặp bác sĩ nếu có những biểu hiện bất thường sau:
- Đau bụng dưới, hoặc vùng chậu kéo dài hoặc đột ngột.
- Đau bụng dữ dội, kèm theo buồn nôn, nôn, sốt, hoặc cảm giác đau lan rộng.
- Thấy các triệu chứng như chướng bụng, đầy hơi, thay đổi chu kỳ kinh nguyệt.
- Đau hoặc có cảm giác áp lực khi đi tiểu hoặc đại tiện.
Ngoài ra chị em nên đi khám phụ khoa và siêu âm định kỳ nếu đã phát hiện u nang bì nhằm theo dõi và có phương án điều trị để giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cho mình.
Cách chẩn đoán u bì buồng trứng
Vì u nang bì buồng trứng thường không gây triệu chứng chính vì vậy các chuẩn đoán chính xác đều dựa vào phương pháp hình ảnh qua kỹ thuật sau:
1. Siêu âm phụ khoa
Siêu âm bụng hoặc siêu âm đầu dò âm đạo là phương pháp dễ thực hiện nhất và thường dùng để phát hiện u nang giúp phân biệt được kích thước, cấu trúc và tính chất của u, từ đó xác định độ nguy hiểm của u nang.
2. MRI hoặc CT, nội soi
Đối với các trường hợp u bì buồng trứng phức tạp hoặc nghi ngờ ác tính, bác sĩ sẽ chỉ định chụp MRI hoặc CT, để có cái nhìn rõ hơn về kích thước vị trí, mô liên quan và các thành phần bên trong u. Ngoài ra mổ nội soi giúp kiểm tra trực tiếp và lấy mô ra để lấy mô sinh thiết.
3. Xét nghiệm hỗ trợ
Một số xét nghiệm máu, có thể được thực hiện đặc biệt có liên quan đến khối u tế bào mầm (Ví dụ: AFB, beta hCG, CA-125), để phân biệt u bì buồng trứng với các loại u buồng trứng khác đặc biệt là các khối u ác tính.
Điều trị u nang bì buồng trứng
Điều trị u nang bì buồng trứng bác sĩ sẽ dựa vào tính chất và sự phát triển của khối u để xác định được hướng điều trị phù hợp nhất. Dưới đây là các phương pháp điều trị phổ biến:
1. Theo dõi định kỳ
Những trường hợp u nang buồng trứng nhỏ không có triệu chứng hoặc chưa phát triển rõ ràng, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi định kỳ bằng siêu âm mỗi 3-6 tháng để đánh giá sự phát triển của u.
Ngoài ra, trường hợp trẻ em hoặc phụ nữ đang ở độ tuổi sinh sản có kích thước u dưới 6cm được khuyến khích điều trị bảo tồn miễn là tốc độ phát triển của u nang dưới 2cm/năm.
2. Điều trị bằng phẫu thuật
Phẫu thuật thường được chỉ định khi u nang bì buồng trứng có kích thước lớn, gây nguy cơ biến chứng hoặc có dấu hiệu bất thường. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định phẫu thuật cắt bỏ nang buồng trứng hoặc thậm chí là cắt bỏ toàn bộ buồng trứng.
3. Không khuyến nghị hóa trị
Hầu hết các trường hợp u bì buồng trứng là lành tính, do đó không cần điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị. Chỉ trong trường hợp u phát triển thành ung thư thì phương pháp hóa trị mới được áp dụng.
Khi nào cần phải can thiệp sớm?
Cần can thiệp u nang bì buồng trứng khi có các dấu hiệu sau:
- U nang bì có kích thước lớn và phát triển nhanh trong thời gian ngắn.
- Xuất hiện các triệu chứng như đau bụng dưới, đau khi quan hệ tình dục, rối loạn kinh nguyệt.
- Các biến chứng nguy hiểm như đau bụng dữ dội, u nang vỡ, u nang xoắn, xuất huyết, hoặc khi khối u nghi ngờ là ác tính.
Trong những trường hợp này, việc can thiệp y tế kịp thời là rất quan trọng để tránh những hậu quả nghiêm trọng, bao gồm nguy cơ di căn. Vì vậy, việc khám phụ khoa định kỳ, đặc biệt đối với những người có yếu tố nguy cơ, là cực kỳ cần thiết để phát hiện sớm và xử lý kịp thời, giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm.
Tiên lượng của bệnh u quái buồng trứng
Tiên lượng của bệnh u nang bì buồng trứng phụ thuộc vào mức độ phát triển của u và các biến chứng có thể xảy ra.
- Đối với những trường hợp u nang bì lành tính, tiên lượng thường rất tốt sau khi phẫu thuật loại bỏ khối u.
- Tuy nhiên, nếu u nang phát triển thành các biến chứng hoặc có dấu hiệu ác tính, tiên lượng sẽ phụ thuộc vào sự phát hiện sớm và cách điều trị.
Cách phòng ngừa u bì buồng trứng
Hiện tại chưa có phương pháp nào có thể phòng ngừa hoàn toàn u bì buồng trứng. Tuy nhiên, việc duy lối sống lành mạnh, ăn uống hợp lý và khám phụ khoa định kỳ có thể giúp phát hiện và quản lý bệnh hiệu quả.
