Bệnh nhân cần tuân thủ phác đồ, tránh làm việc nặng; đồng thời bổ sung đủ nước và các loại thực phẩm như cá, thịt bò, trứng, sữa, rau củ quả; hạn chế thực phẩm có cồn và caffeine… là những lưu ý sau tiêm kích trứng cần ghi nhớ để quá trình điều trị hiệu quả hơn.
Kích thích buồng trứng (gọi tắt là kích trứng) là một khái niệm không còn xa lạ đối với những cặp vợ chồng không may mắn gặp tình trạng vô sinh hiếm muộn. Đây là bước vô cùng quan trọng trong hầu hết các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản hiện đại, đặc biệt là kỹ thuật thụ tinh ống nghiệm (IVF) nhằm giúp người vợ có đủ số lượng trứng/nang noãn để tạo thành phôi trong IVF hoặc sẵn sàng tiếp nhận tinh trùng trong thụ tinh nhân tạo (IUI).
Bạn cần biết gì về tiêm kích trứng?
Tiêm kích trứng (tiêm thuốc kích thích buồng trứng) là kỹ thuật sử dụng các nội tiết tác động lên trục nội tiết sinh sản bằng đường tiêm, nhằm mục đích đẩy mạnh quá trình phát triển của nang trứng và tăng số lượng nang trứng thu được.
Vậy điều gì sẽ xảy ra sau khi được tiêm thuốc kích trứng?
Các thống kê trên toàn thế giới cho kết quả tỷ lệ vô sinh hiếm muộn có khuynh hướng ngày càng tăng. Trung bình cứ 6 – 7 cặp vợ chồng sẽ có ít nhất 1 cặp rơi vào tình trạng hiếm muộn. Theo thống kê, có khoảng 40% các trường hợp vô sinh, hiếm muộn có liên quan đến buồng trứng của người phụ nữ, như dự trữ buồng trứng thấp, buồng trứng đa nang, đáp ứng kích thích buồng trứng kém, các rối loạn dẫn trứng, tắc ống dẫn trứng… ở người vợ.
Đáng lo ngại, trường hợp chỉ số AMH thấp không chỉ gặp ở những phụ nữ lớn tuổi mà ngày càng “trẻ hóa” do di truyền, hoặc phẫu thuật ở vòi tử cung/buồng trứng, áp lực công việc, lối sống, stress… Tiêm kích trứng được xem là giải pháp tăng cơ hội thụ thai đối với những vợ chồng đang mong con.
Các triệu chứng có thể gặp phải sau khi tiêm thuốc kích trứng
Thuốc kích thích buồng trứng sẽ được tiêm bắt đầu từ ngày thứ 2 đến khoảng ngày thứ 11 của chu kỳ kinh. Đến khoảng ngày thứ 13 của chu kỳ kinh, người vợ được hẹn để tiến hành chọc trứng.
Trong suốt thời gian tiêm kích trứng (khoảng 2 tuần), người vợ sẽ được hẹn thăm khám (gồm siêu âm, xét nghiệm và khám tiền mê) vào các ngày thứ 6 – thứ 8 – thứ 10 dùng thuốc để được bác sĩ theo dõi sự phát triển của trứng/nang noãn.
Khi trứng/nang noãn phát triển đạt đủ các tiêu chuẩn về kích thước và nội tiết, đồng thời canh niêm mạc tử cung đạt độ dày thích hợp, bác sĩ sẽ thông báo để vợ chồng có thể quan hệ tự nhiên hoặc tiến hành ngay IUI hoặc IVF.
Việc tiêm thuốc kích thích buồng trứng sẽ làm hai buồng trứng to hơn, do đó người vợ có thể cảm thấy trì nặng ở vùng bụng dưới, hai bầu ngực căng tức, có thể đi kèm triệu chứng buồn nôn. Tuy nhiên, những triệu chứng này chỉ xảy ra vào khoảng 2 – 3 ngày cuối của quá trình kích thích buồng trứng, sẽ nhanh chóng mất đi sau quá trình chọc hút trứng. “Các triệu chứng kể trên chỉ là tác dụng phụ của thuốc, bệnh nhân không cần quá lo lắng, chỉ cần tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ điều trị sẽ dễ dàng vượt qua”.
Những điều cần lưu ý sau tiêm thuốc kích trứng
Sau tiêm thuốc kích trứng bệnh nhân cần lưu ý những vấn đề sau:
- Thời điểm bắt đầu tiêm thuốc kích trứng lý tưởng nhất là từ ngày thứ 2 hoặc thứ 3 chu kỳ kinh:
- Đối với chu kỳ kích trứng quan hệ tự nhiên hoặc bơm tinh trùng vào buồng tử cung ( IUI) : NB sẽ được theo dõi kích trứng cho đến khi có ít nhất 1 nang trứng đạt tiêu chuẩn
- Đối với chu kỳ thụ tinh trong ống nghiệm ( IVF) Thuốc kích thích buồng trứng sẽ được tiêm khoảng 9-11 ngày
Trong suốt thời gian tiêm kích trứng người vợ sẽ được hẹn thăm khám thường xuyên để bác sĩ theo dõi sự phát triển của nang trứng, điều chỉnh thuốc kích trứng và đưa ra thời điểm tiêm rụng trứng.
Khi nang trứng đã được phát triển đến mức phù hợp, độ dày của niêm mạc tử cung đạt yêu cầu thì NB sẽ được bác sĩ chỉ định tiêm rụng trứng và thông báo thời gian để vợ chồng có thể quan hệ tự nhiên hoặc tiến hành bơm IUI hoặc chọc trứng làm IVF.
- Về sinh hoạt, bệnh nhân hoàn toàn có thể sinh hoạt và làm việc bình thường, tuy nhiên nên đi lại nhẹ nhàng, tránh những việc nặng nhọc hay vận động, thể dục thể thao quá sức. Hạn chế quan hệ vợ chồng với tần suất cao, cũng như tránh những hoạt động tình dục quá mạnh để ngăn ngừa nguy cơ bị xoắn buồng trứng và vỡ nang buồng trứng.
- Về chế độ ăn uống, bệnh nhân nên uống nhiều nước, tối thiểu 1,5l nước mỗi ngày; bổ sung các loại thực phẩm tốt cho buồng trứng như cá, thịt bò, trứng, sữa, các món từ đậu nành, rau củ màu xanh đậm, các loại hạt, quả bơ…; nên chọn dùng thực phẩm sạch, được trồng tự nhiên để tránh chất bảo quản, hạn chế rủi ro và tác hại xấu cho cơ thể; hạn chế tối đa các sản phẩm, đồ uống có cồn như rượu bia, các nước có ga, đồ uống có caffeine… để tránh tác động xấu đến chất lượng trứng.
- Về lịch hẹn tái khám, bệnh nhân cần tuân thủ thăm khám định kỳ theo đúng lịch hẹn của bác sĩ. Khuyến cáo bệnh nhân nên đến ngay bệnh viện khi có những dấu hiệu bất thường để được theo dõi chặt chẽ sự đáp ứng thuốc sau tiêm kích trứng, cũng như có thể cân nhắc thay đổi phác đồ điều trị trong trường hợp cần thiết.
Khi nào bệnh nhân nên đến gặp bác sĩ?
Trong thụ tinh ống nghiệm (IVF), bệnh nhân có nguy cơ bị quá kích buồng trứng. Nếu không được điều trị sớm và đúng cách có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như suy thận, xoắn buồng trứng, vỡ các nang noãn, dịch ổ bụng, tràn dịch màng tim, tràn dịch màng phổi… Bên cạnh đó, quá kích buồng trứng có thể làm mẹ bị sảy thai, nhiễm độc thai nghén, băng huyết,thai nhi có nguy cơ sinh non
Do đó, khuyến cáo NB cần đến gặp bác sĩ ngay khi có các dấu hiệu bất thường sau tiêm thuốc kích trứng, gồm:
- Đau bụng âm ỉ hoặc đau quặn ở vùng bụng dưới;
- Chướng bụng, căng tức bụng quá mức;
- Buồn nôn hoặc nôn, có thể nôn nhiều;
- Khó thở, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp;
- Tiêu chảy;
- Tiểu ít, không tiểu tiện
- Tăng cân nhẹ hoặc tăng cân nhanh chóng chỉ sau vài ngày tiêm thuốc.
Đối với bệnh nhân tiêm thuốc kích trứng, tùy vào tình trạng bệnh nhân mà bác sĩ sẽ có cân nhắc sử dụng thuốc gì và liều lượng như thế nào là phù hợp. Trong kỹ thuật thụ tinh nhân tạo (IUI), tiêm thuốc kích trứng giúp tăng khả năng có thai cho bệnh nhân, tuy nhiên song song đó là nguy cơ đa thai rất lớn, có thể gây nguy hiểm cho cả mẹ và con.
Bệnh nhân tuyệt đối không được tùy tiện sử dụng thuốc kích thích buồng trứng dù là dạng uống hay dạng tiêm. Việc sử dụng thuốc cần có chỉ định và thực hiện bởi bác sĩ chuyên môn. Dựa vào tình trạng của bệnh nhân qua thăm khám mà bác sĩ sẽ có chỉ định nên sử dụng phương pháp kích thích buồng trứng nào, và tiến hành trong thời gian nào là phù hợp.
Khi có các triệu chứng quá kích buồng trứng, bệnh nhân cần đến ngay bệnh viện để được khám lâm sàng, xét nghiệm máu và siêu âm bụng để kiểm tra xem bệnh nhân có thực sự bị quá kích buồng trứng sau tiêm thuốc kích trứng không, hay là do một bệnh lý khác.
Tùy vào triệu chứng và mức độ nặng hay nhẹ mà bác sĩ sẽ cân nhắc và điều trị bằng thuốc uống chống nôn, kiểm tra qua siêu âm thường xuyên để tránh nguy cơ tràn dịch.
Kích thích buồng trứng là một hành trình đòi hỏi sự kiên nhẫn, quyết tâm của bệnh nhân bởi bên cạnh cơ hội chạm ngõ mong ước có con, bệnh nhân vẫn có nguy cơ gặp nhiều biến chứng nguy hiểm. Do đó, khuyến cáo bệnh nhân cần trang bị kiến thức những lưu ý sau tiêm kích trứng để có sự theo dõi kỹ càng, chặt chẽ, tránh các biến chứng không mong muốn.
