Tiêm chủng cho trẻ em là hành trình trọn đời, được xây dựng theo lịch tiêm chủng khoa học dựa trên độ tuổi và tình trạng sức khỏe của trẻ. Để mỗi mũi tiêm được thực hiện đúng thời điểm, đúng chỉ định và an toàn, sự phối hợp đầy đủ, chính xác. Việc chuẩn bị thông tin, giấy tờ và theo dõi trẻ đúng hướng dẫn không chỉ giúp buổi tiêm diễn ra thuận lợi mà còn bảo đảm quyền lợi của trẻ.
1. Lưu ý tình trạng sức khỏe của trẻ trước khi tiêm
Trước khi đưa trẻ đi tiêm, phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng sức khỏe hằng ngày của con, bao gồm ăn uống, ngủ nghỉ, thân nhiệt và các biểu hiện bất thường như sốt, ho, tiêu chảy, phát ban hoặc quấy khóc kéo dài. Những thông tin này là cơ sở quan trọng để bác sĩ đánh giá khả năng tiêm chủng an toàn trong buổi tiêm.
Nếu trẻ đang mắc bệnh cấp tính hoặc có dấu hiệu không khỏe, phụ huynh cần chủ động thông báo để được tư vấn hoãn tiêm hoặc điều chỉnh lịch tiêm phù hợp. Phụ huynh không tự ý cho trẻ dùng thuốc trước tiêm nếu chưa có chỉ định của bác sĩ, đồng thời cần đảm bảo trẻ được nghỉ ngơi, ăn uống đầy đủ và hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh trước ngày tiêm.
2. Chuẩn bị giấy tờ và thông tin cá nhân cần thiết
Thiếu hoặc sai thông tin hành chính là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến quá trình tiêm chủng bị kéo dài hoặc gián đoạn. Khi đưa trẻ đi tiêm, phụ huynh cần chuẩn bị và cung cấp đầy đủ, chính xác các giấy tờ và thông tin sau:
- Sổ tiêm chủng cá nhân;
- Toa thuốc đang sử dụng;
- Giấy khám bệnh gần nhất nếu có bệnh nền (tiểu đường, tim mạch, miễn dịch…);
- Giấy khai sinh hoặc giấy chứng sinh của trẻ (bản gốc, bản sao hoặc hình ảnh rõ ràng);
- Mã số định danh cá nhân hoặc mã tiêm chủng quốc gia (nếu đã được cấp);
- Cung cấp đầy đủ, chính xác các thông tin như họ tên, ngày sinh, giới tính, địa chỉ, thông tin cha mẹ hoặc người giám hộ;
- Căn cước công dân (CCCD) hoặc Chứng minh nhân dân (CMND) hoặc Hộ chiếu của Bố Mẹ hoặc người đưa trẻ đi tiêm đối với trường hợp hoàn/huỷ gói hoặc combo tiêm.
Theo các quy định và hướng dẫn hiện hành của ngành y tế, việc chuẩn hóa và cập nhật đầy đủ thông tin hành chính khi tiêm chủng là yêu cầu bắt buộc, nhằm đảm bảo an toàn tiêm chủng và đồng bộ dữ liệu trên Hệ thống Tiêm chủng Quốc gia. Trong đó, giấy khai sinh là giấy tờ pháp lý đầu tiên và chính xác nhất để xác nhận danh tính của trẻ, đóng vai trò nền tảng trong quản lý tiêm chủng.
3. Khám sàng lọc trước tiêm chủng là bắt buộc
Khám sàng lọc trước tiêm chủng là bước quan trọng được Bác sĩ thực hiện theo quy trình tiêm chủng an toàn, giúp Bác sĩ xác định người tiêm có đủ điều kiện tiêm hay không. Đây không phải là hoạt động khám bệnh chuyên khoa hoặc khám bệnh tổng quát.
3.1. Tại sao cần khám sàng lọc trước khi tiêm chủng?
Khám sàng lọc trước tiêm là bước không thể thiếu để phát hiện những bất thường về sức khỏe có thể ảnh hưởng đến việc tiêm vắc xin. Dựa trên kết quả sàng lọc, bác sĩ sẽ quyết định người tiêm có thể tiêm ngay, cần tạm hoãn hay chống chỉ định với một loại vắc xin nào đó.
Trong quá trình này, người đi tiêm hoặc phụ huynh/người giám hộ cần cung cấp thông tin chính xác và đầy đủ về tình trạng sức khỏe, thuốc đang sử dụng, tiền sử tiêm chủng và bệnh lý liên quan. Với người lớn không thể tự khai báo, cần có người thân đi cùng để hỗ trợ. Trẻ em dưới 18 tuổi bắt buộc phải có cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp cung cấp thông tin.
Kết quả khám sàng lọc được bác sĩ đưa ra dựa trên thông tin khai báo và thăm khám trực tiếp, theo đúng Quy trình An toàn tiêm chủng của Bộ Y tế, nhằm đảm bảo mỗi mũi tiêm diễn ra an toàn, hiệu quả và đúng thời điểm.
3.2. Bác sĩ sẽ khám sàng lọc như thế nào?
Việc khám sàng lọc trước tiêm chủng được thực hiện theo đúng quy định nghiêm ngặt của Bộ Y Tế (Quyết định số 1575/QĐ-BYT ban hành ngày 27/03/2023), tập trung vào việc đánh giá tình trạng sức khỏe chung của cơ thể bao gồm:
☑ Đo thân nhiệt
☑ Đánh giá tri giác
☑ Quan sát nhịp thở, nghe phổi
☑ Nghe tim
☑ Phát hiện các bất thường khác
☑ Hỏi đáp, trao đổi thông tin với người được tiêm/người đưa trẻ đi tiêm
Những thông tin cần thông báo cho bác sĩ
TRẺ EM
- Trẻ đã đủ cân nặng 2 kg chưa?
- Trẻ có bú (ăn), uống, ngủ, chơi bình thường trong những ngày gần đây không?
- Trẻ có đang sốt hay mắc bệnh gì không?
- Trẻ có bệnh lý bẩm sinh hoặc mắc phải bệnh nào khiến trẻ phải nhập viện điều trị từ khi sinh đến nay không?
- Trẻ có đang dùng thuốc hoặc sử dụng phương pháp điều trị nào trong 3 tháng qua không?
- Tiền sử tiêm chủng của trẻ?
- Trẻ có tiền sử dị ứng với thuốc hay thức ăn nào không?
- Trẻ có tiền sử dị ứng với vắc xin hoặc có phản ứng nặng ở các lần tiêm trước hay không?
NGƯỜI LỚN
- Tình trạng sức khỏe hiện tại, các bệnh đã và đang mắc.
- Những loại thuốc – liệu pháp điều trị đã và đang dùng trong vòng 03 tháng gần đây; tiền sử tiêm chủng vắc xin.
- Tiền sử dị ứng, phản ứng của cơ thể với các loại thức ăn, thuốc, vắc xin.
- Đối với phụ nữ, ngoài các thông tin cơ bản như trên, cần thông báo cho bác sĩ biết mình đang có thai hoặc đang cho con bú hay không hoặc thời gian dự định có thai (tùy theo loại vắc xin).
4. Không tiêm khi đang sốt, hoặc đang mắc bệnh cấp tính hoặc bệnh mạn tính chưa ổn định
Tiêm chủng trong khi cơ thể đang có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc viêm cấp (như sốt, tiêu chảy…) có thể khiến vắc xin không phát huy hiệu quả tối ưu, đồng thời các triệu chứng của bệnh đang mắc dễ bị hiểu nhầm là phản ứng sau tiêm, gây khó khăn cho việc theo dõi và xử trí. Trong trường hợp này, nên hoãn tiêm và tham khảo ý kiến bác sĩ để xác định thời điểm tiêm phù hợp và đảm bảo an toàn.
5. Báo cho bác sĩ nếu đang dùng thuốc dài ngày, đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch
Một số loại thuốc, nhất là corticosteroid (đường toàn thân (uống hoặc tiêm), liều cao, kéo dài), thuốc điều trị ung thư, thuốc chống thải ghép… có thể làm suy yếu hệ miễn dịch, giảm hiệu quả tạo kháng thể sau tiêm hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng nếu tiêm vaccine sống giảm độc lực. Hãy thông báo rõ với bác sĩ về tình trạng dùng thuốc để được chỉ định phù hợp.
6. Không để bụng đói khi tiêm
Nhịn ăn trước tiêm có thể gây mệt mỏi, chóng mặt, tụt đường huyết, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hay phụ nữ mang thai. Hãy ăn nhẹ (bánh mì, cháo, sữa…) trước 1 – 2 giờ để giữ thể trạng ổn định, giúp quá trình tiêm diễn ra an toàn và thoải mái hơn.
7. Mặc quần áo rộng rãi, dễ tiếp cận vị trí tiêm
Mặc quần áo rộng rãi, thoải mái sẽ giúp thao tác tiêm nhanh chóng, chính xác và giảm bớt căng thẳng cho người được tiêm. Nên ưu tiên mặc áo ngắn tay nếu tiêm ở cánh tay hoặc quần mềm, dễ kéo/vén nếu tiêm ở đùi để thuận tiện cho quá trình tiêm chủng.
8. Đảm bảo tinh thần thoải mái, tránh lo lắng quá mức
Trước khi tiêm chủng, việc giữ tinh thần thoải mái là rất quan trọng, bởi lo lắng quá mức có thể khiến cơ thể phản ứng mạnh, gây khó chịu hoặc thậm chí ngất xỉu. Phụ huynh nên chuẩn bị tâm lý tích cực cho trẻ bằng cách giải thích nhẹ nhàng, tránh gây sợ hãi, trong khi người lớn cần hít thở sâu, thư giãn.
9. Kiểm tra và xác nhận thông tin trước khi tiêm
Trước khi tiêm, phụ huynh nên dành thời gian kiểm tra lại các thông tin được nhân viên y tế nhập trên hệ thống, bao gồm họ tên trẻ, ngày sinh, giới tính, loại vắc xin, mũi tiêm, liều lượng và lịch tiêm tiếp theo. Việc xác nhận thông tin ngay tại thời điểm này giúp hạn chế tối đa sai sót dữ liệu, tránh ảnh hưởng đến các mũi tiêm sau và việc tra cứu lịch sử tiêm chủng trong tương lai.
10. Sau tiêm cần ở lại 30 phút để theo dõi sức khỏe sau tiêm
Phản ứng sau tiêm là hiện tượng hoàn toàn bình thường, bởi vắc xin là chế phẩm sinh học có tính kháng nguyên, khi được đưa vào cơ thể sẽ kích thích hệ miễn dịch tạo ra kháng thể bảo vệ đặc hiệu và chủ động. Tùy loại vắc xin và cơ địa từng người, có thể xuất hiện một số phản ứng nhẹ và thoáng qua như: đau, sưng tại chỗ tiêm, sốt nhẹ, quấy khóc, mệt mỏi hoặc nổi hạch nhỏ. Đây chính là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang tạo miễn dịch tốt với vắc xin.
Phụ huynh và người đi tiêm không nên quá lo lắng, bởi hầu hết các phản ứng này đều lành tính và tự hết sau vài ngày. Chỉ cần theo dõi sức khỏe tại chỗ trong 30 phút đầu và tiếp tục quan sát trong 24 – 48 giờ tiếp theo. Thông báo ngay cho nhân viên y tế nếu có bất kỳ biểu hiện bất thường nào: chóng mặt, phát ban, khó thở, đau tức ngực…
Tuy nhiên cần lưu ý, ở những người không xuất hiện phản ứng sau tiêm, không đồng nghĩa với việc vắc xin không có hiệu quả.
Cần chủ động hỏi ý kiến của nhân viên y tế tại Trung tâm Tiêm chủng hoặc chuyên gia về tiêm chủng ngay tại buổi tiêm nếu chưa rõ các thông tin về phản ứng sau tiêm. Nên tìm hiểu trước về các bệnh viện gần nhất có khả năng cấp cứu và xử trí phản ứng sau tiêm.
11. Lưu trữ thông tin sau tiêm
Toàn bộ thông tin về mũi tiêm, bao gồm loại vắc xin, số lô, hạn dùng và thời điểm tiêm, sẽ được cập nhật vào hồ sơ tiêm chủng của trẻ.
Mỗi trẻ được quản lý theo một mã tiêm chủng cá nhân duy nhất, giúp theo dõi xuyên suốt toàn bộ lịch sử tiêm chủng từ những mũi tiêm đầu đời đến các mũi nhắc sau này, không phụ thuộc vào nơi tiêm hay thời điểm tiêm. Việc quản lý thống nhất này giúp đảm bảo quyền lợi của trẻ khi cần tra cứu hoặc xác nhận lịch sử tiêm để phục vụ học tập, khám chữa bệnh hoặc các thủ tục y tế khác.
12. Chủ động cập nhật thông tin khi có thay đổi
Trong quá trình nuôi dưỡng và chăm sóc trẻ, nếu có thay đổi về họ tên, địa chỉ cư trú, người giám hộ hoặc phát hiện sai lệch thông tin trong hồ sơ tiêm chủng, phụ huynh cần chủ động thông báo để được cập nhật kịp thời. Việc cập nhật thông tin chính xác giúp đảm bảo an toàn tiêm chủng, tránh gián đoạn lịch tiêm và bảo vệ đầy đủ quyền lợi của trẻ.
