U nang buồng trứng là gì?
U nang buồng trứng là một trong những bệnh lý phụ khoa thường gặp ở phụ nữ, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi từ bé gái đến tuổi mãn kinh, từ người bình thường đến phụ nữ mang thai đều có thể bị u buồng trứng. Tỷ lệ u buồng trứng chiếm khoảng 5-10% trong cộng đồng dân số nữ.
Buồng trứng là cơ quan nội tiết của người phụ nữ, tạo ra trứng để gặp tinh trùng thụ thai. Bất kỳ tăng sinh nào ở buồng trứng sẽ tạo u buồng trứng.
Nhiều nghiên cứu cho thấy phụ nữ sẽ mang ít nhất một u nang trong suốt cuộc đời. Bệnh chiếm khoảng 3,6% các bệnh lý phụ khoa, hầu hết các trường hợp này là nang trứng lành tính, không gây hại cũng như không có bất cứ triệu chứng nào.
Phân loại u nang buồng trứng
Dựa vào cấu tạo và tính chất của từng khối u, u nang buồng trứng phải được chia thành: u nang cơ năng và u nang thực thể.
1. U nang cơ năng
Đây là khối u được sinh ra do rối loạn hoạt động nội tiết của buồng trứng, về mặt giải phẫu bệnh tổ chức buồng trứng không thay đổi. Có 3 loại u nang cơ năng:
- Nang bọc noãn: Là các nang noãn đã đủ trưởng thành nhưng không vỡ, không rụng trứng, nang cứ tiếp tục lớn lên có thể to đến 8cm khiến nữ giới chậm chu kỳ kinh nguyệt.
- Nang hoàng thể: Được hình ảnh do hoàng thể vẫn phát triển bình thường sau phóng noãn, sau đó tạo ra các nang có vỏ mỏng chứa đầy dịch bên trong, gây đau và chảy máu ở vùng chậu.
- Nang hoàng tuyến: hay gặp ở bệnh nhân thai trứng, ung thư nguyên bào nuôi..
2. U nang thực thể
Ở những khối u này có biến đổi về tổ chức học buồng trứng, vì vậy có nguy cơ ung thư hóa. Các dạng u thực thể:
- U nang nước: Là dạng hay gặp nhất. Một túi chứa dịch bên trong, có vỏ mỏng thường lành tính. Nhưng nếu trên bề mặt có tăng sinh nhiều mạch máu hay có các nhú trên bề mặt hoặc trong lòng u là những dấu hiệu nghi ngờ ung thư hóa.
- U nang bì: Phổ biến nhất là u quái (teratoma) chiếm 25% u nang buồng trứng hầu hết là lành tính, có thể gặp ở mọi lứa tuổi từ trẻ trước dậy thì, phụ nữ tuổi sinh đẻ và mãn kinh. Thành khối u nang có cấu tạo như một lớp sừng, bên trong chứa tóc, xương, răng, tuyến bã… rất dễ bị xoắn.
- U nang nhầy: Chiếm 20% các khối u buồng trứng, đây là khối u có rất nhiều thùy, chính vì thế có kích thước lớn hơn các loại u khác. Trong nang chứa dịch nhầy màu vàng, đặc, thường dính với các tạng xung quanh.
- Nang lạc nội mạc buồng trứng: tổ chức nội mạc tử cung phát triển ngay trên bề mặt buồng trứng, gây phá hủy mô lành buồng trứng, nang vỏ mỏng, dính vào các tổ chức xung quanh, bên trong chứa màu chocolate, u thường gây đau khi hành kinh, dính nhiều làm tắc vòi trứng gây vô sinh.
Nguyên nhân gây u nang buồng trứng
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ u nang buồng trứng như:
- Thai kỳ: Một số trường hợp ghi nhận u nang có thể hình thành khi rụng trứng tồn tại trên buồng trứng trong suốt thai kỳ.
- Lạc nội mạc tử cung: Các tế bào nội mạc tử cung phát triển bên ngoài tử cung, một số mô có thể gắn ở buồng trứng.
- Nhiễm trùng vùng chậu: Khi nhiễm trùng lan đến buồng trứng có thể hình thành u nang.
- Trường hợp đã từng xuất hiện u nang trước đó, người bệnh có thể tái phát lại.
- Tiền sử gia đình có mẹ hoặc chị gái bị u buồng trứng.
Dấu hiệu nhận biết u nang buồng trứng
U nang buồng trứng đa số xuất hiện và diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng, hầu hết các trường hợp được phát hiện khi khám phụ khoa định kỳ hay khi siêu âm kiểm tra sức khỏe. Các triệu chứng sau có thể có khi u đã lớn:
- Đau ở vùng chậu, vùng thắt lưng : Đây là triệu chứng phổ biến nhất, người bệnh gặp những cơn đau âm ỉ quanh vùng bụng dưới, vùng thắt lưng do các khối u chèn ép các cơ quan hoặc dây thần kinh chạy dọc ở vùng sau xương chậu.
- Gây cảm giác khó chịu do khối u to chèn ép các cơ quan lân cận gây tiểu khó, táo bón…
- Bụng chướng.
- Đau khi quan hệ tình dục: Khi giao hợp, nếu cảm thấy đau ở một bên so với bên còn lại, có thể đây là triệu chứng của u buồng trứng. Một số trường hợp khối u phát triển lớn dần, nằm ngay vị trí gần cổ tử cung gây đau khi quan hệ tình dục.
- Kinh nguyệt thất thường: Rối loạn kinh nguyệt ở nữ giới là một trong những dấu hiệu liên quan đến bệnh lý phụ khoa, trong đó có u buồng trứng buồng trứng.
- Các trường hợp u to nhanh , bụng chướng to kèm sụt cân, chán ăn, mệt mỏi là các dấu hiệu gợi ý ác tính cần đi khám ngay.
U nang buồng trứng 2 bên có nguy hiểm không?
Thông thường, u nang buồng trứng trái, u buồng trứng phải hoặc cả 2 bên là lành tính và có thể tự biến mất, không gây hại cho sức khỏe và tính mạng. Tuy nhiên, trong một số trường hợp u nang tiến triển chậm và âm thầm kéo dài nhiều năm, chèn ép các cơ quan nội tạng có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:
- Xoắn u nang: Biến chứng này có thể xảy ra ở mọi khối u, nhất là những khối u nhỏ, cuống dài, không dính rất dễ bị xoắn. Khi u bị xoắn người bệnh đau bụng dữ dội, liên tục, buồn nôn, nôn, đôi khi sẽ choáng vì đau. Khám thấy bụng chướng ấn đau hạ vị, có phản ứng thành bụng. Thăm âm đạo thấy khối u căng to, ấn đau nhói.
- Vỡ u nang buồng trứng: Khi áp lực dịch bên trong khối u quá lớn có thể gây vỡ u nang. Lúc này, người bệnh có thể đau bụng đột ngột và liên tục. Một số trường hợp vỡ nang có thể gây chảy máu trong ổ bụng, người bệnh choáng và ngất xỉu. Sau khi nang vỡ, người bệnh có thể có hội chứng nhiễm khuẩn, có phản ứng ở phúc mạc, khám âm đạo chạm u dính, ấn thấy đau. Nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, người bệnh có thể bị đe dọa đến tính mạng.
- Chèn ép nội tạng: Đây là biến chứng xuất hiện muộn khi khối u lâu ngày đã phát triển lớn. Các khối u chèn ép bàng quang gây đau buốt khi tiểu tiện, chèn ép trực tràng dẫn đến táo bón, chèn ép niệu quản làm ứ nước bể thận, thậm chí chèn ép tĩnh mạch chủ dưới dẫn đến tuần hoàn bàng hệ, phù hai chi dưới, cổ trướng.
